4 ważne odkrycia astronomiczne starożytnych Greków

W starożytnej astronomii greckiej kryje się wiele interesujących rzeczy, których być może jeszcze nie odkryłeś. Oto kilka ważnych odkryć astronomicznych starożytnych Greków, o których możesz nie wiedzieć.

„Dzieje” Herodota (484 p.n.e.–425 p.n.e.) dają niezwykły wgląd w świat, jaki znali starożytni Grecy w połowie V wieku p.n.e. Jednakże niemal tak samo interesujące jak to, co wiedzą, jest to, czego nie wiedzą. Dało to podwaliny pod niezwykły postęp w ich wiedzy, jaki dokonał się na przestrzeni kilku następnych stuleci — opartej wyłącznie na tym, co mogli zaobserwować na własne oczy.

Herodot twierdził, że Afryka jest niemal całkowicie otoczona morzem. Skąd to wiesz? Opowiada historię fenickich żeglarzy wysłanych przez króla Egiptu Neko II (ok. 600 r. p.n.e.) w celu opłynięcia kontynentu afrykańskiego zgodnie z ruchem wskazówek zegara, zaczynając od Morza Czerwonego. Jeśli ta historia jest prawdziwa, opowiada ona o najwcześniejszym znanym opłynięciu Afryki, ale zawiera też interesujące informacje na temat wiedzy astronomicznej starożytnego świata.

Podróż trwała kilka lat. Opłynąwszy południowy kraniec Afryki i kierując się na zachód, żeglarze dostrzegli Słońce po prawej stronie, nad północnym horyzontem. W tamtym czasie obserwacja ta nie miała żadnego sensu, ponieważ nie wiedzieli jeszcze, że Ziemia jest kulista i posiada półkulę południową.

Astronomia jest jedną z najstarszych nauk na Ziemi, zapoczątkowaną przez starożytne cywilizacje, szczególnie grecką, która wniosła niezliczony rewolucyjny wkład w historię rozwoju ludzkości w ogólności. Pojawienie się teleskopu oznaczało początek wkroczenia astronomii do nowoczesnej dziedziny nauki. Przedtem główną metodą badawczą stosowaną przez starożytnych astronomów była obserwacja gołym okiem w połączeniu z prymitywnymi instrumentami astronomicznymi pochodzącymi z jeszcze wcześniejszych okresów. Nie oznacza to jednak, że astronomii w tym okresie brakowało wielkich odkryć, wręcz przeciwnie.

Poniżej przedstawiamy cztery ważne odkrycia astronomiczne starożytnych Greków, które miały ogromny wpływ na historię eksploracji kosmosu przez człowieka.

Planety krążące wokół Słońca

Starożytny grecki astronom i matematyk Arystarch z Samos (310 p.n.e. - 230 p.n.e.) jako pierwszy zaproponował teorię modelu heliocentrycznego, umieszczając Słońce w centrum wszechświata, a Ziemię krążącą wokół Słońca. Twierdził, że Słońce jest centralnym ogniem wszechświata, a pozostałe planety obserwowane przez ludzi to obiekty, które krążą wokół tego ognia w określonej kolejności.

Było to niezwykłe odkrycie, ponieważ wiele osób uważało, że teoria, iż Słońce znajduje się w środku, a Ziemia krąży wokół Słońca, została zaproponowana dopiero w XVI wieku przez Mikołaja Kopernika. Jednakże to Mikołaj Kopernik zaproponował pierwszą nowożytną formę heliocentryzmu w książce, którą sam napisał, a osobą, która „zainspirowała” Mikołaja do rozwinięcia tego dzieła, był Arystarch z Samos.

Rozmiar księżyca

Kolejnego ważnego odkrycia dokonał Arystarch z Samos. Jako pierwszy sformułował teorię dotyczącą rozmiarów i odległości Słońca i Księżyca. Jednocześnie wykonano najbardziej podstawowe obliczenia dotyczące względnych rozmiarów i odległości Słońca i Księżyca, co stanowiło podstawę wielu ważnych pomiarów wykonanych później.

Od dawna obserwowano, że na niebie Słońce i Księżyc wydają się mieć taką samą wielkość, przy czym Słońce znajduje się dalej. Arystarch zdał sobie z tego sprawę, gdy był świadkiem zaćmienia Słońca, do którego dochodzi, gdy Księżyc przechodzi przed Słońcem w pewnej odległości od Ziemi.

Ponadto, obserwując Księżyc w pierwszej lub trzeciej kwadrze roku, Arystarch odkrył, że Słońce, Ziemia i Księżyc utworzą trójkąt prostokątny.

Ponieważ Pitagoras kilka wieków wcześniej ustalił, jak długości boków trójkątów są powiązane (twierdzenie Pitagorasa), Arystarch wykorzystał twierdzenie o trójkącie prostokątnym, aby oszacować, że odległość Ziemi od Słońca wynosi od 18 do 20 razy więcej niż odległość Księżyca. Obliczył również, że rozmiar Księżyca stanowi mniej więcej jedną trzecią rozmiaru Ziemi, opierając się na czasie całkowitych zaćmień Księżyca.

Jeśli chodzi o problem odległości między Słońcem a Księżycem, liczba podana przez Eitarcha była za niska, w rzeczywistości wynosiła 390. Jednak wartość stosunku rozmiarów Ziemi do Księżyca, którą podał, była zaskakująco dokładna (Księżyc ma średnicę wynoszącą zaledwie 0,27 (prawie 1/3) średnicy Ziemi).

Obwód Ziemi

Eratostenes (276 p.n.e. - 195 p.n.e.) był zapalonym astronomem eksperymentatorem cywilizacji greckiej, a jednym z jego największych osiągnięć było najwcześniejsze obliczenie obwodu Ziemi. Metoda obliczeniowa Eratostenesa opierała się na pomiarze długości cieni rzucanych przez kolumny ustawione pionowo na ziemi w południe w dniu przesilenia letniego, na różnych szerokościach geograficznych.

Słońce jest tak daleko, że wszędzie tam, gdzie jego promienie padają na Ziemię, biegną one niemal równolegle. Zatem różnica w cieniu obiektu pokazała, jak bardzo zakrzywiona jest powierzchnia Ziemi. Eratostenes wykorzystał tę teorię do oszacowania obwodu Ziemi. Otrzymany przez niego wynik to około 40 000 km — bardzo dokładna liczba.

Inny starożytny astronom, Posejdoniusz (135 p.n.e. - 51 p.n.e.), zastosował nową metodę obliczeń, ale również doszedł do podobnych wyników. Posejdoniusz większość swojego życia spędził na wyspie Rodos. Tam często obserwował gwiazdę Kanopus, znajdującą się bardzo blisko horyzontu. Kiedy jednak Posejdoniusz przeniósł się do Aleksandrii w Egipcie, zauważył, że położenie Kanoposa uległo zmianie i wzniósł się on około 7,5 stopnia nad horyzontem.

Przyjmując, że 7,5 stopnia stanowi 1/48 okręgu, Posejdoniusz pomnożył odległość z Rodos do Aleksandrii przez 48 i otrzymał wartość wynoszącą około 40 000 km — obwód Ziemi.

Pierwszy komputer astronomiczny

Najstarszym zachowanym na świecie komputerem mechanicznym jest Mechanizm z Antykithiry, odkryty w 1900 roku we wraku starożytnego statku u wybrzeży greckiej wyspy Antykithiry.

Urządzenie z czasem uległo uszkodzeniu, ale gdy jest nienaruszone, przybiera formę skrzynki zawierającej dziesiątki misternie wykonanych kół zębatych z brązu. Po ręcznym przekręceniu zewnętrznej tarczy koła zębate pokazują fazy Księżyca, godziny zaćmień oraz położenia pięciu różnych planet znanych w danym momencie, w tym Merkurego, Wenus, Marsa, Jowisza i Saturna, o każdej porze roku.

Nadal nie jest jasne, kto stworzył ten unikalny komputer astronomiczny. Naukowcy uważają jednak, że dzieło to pochodzi z okresu od III do I wieku p.n.e. i może być nawet dziełem Archimedesa.