Sprawdzenie informacji: 20 listopada 2026 r., godz. 10:32 CET (UTC+01:00).
Główny Inspektorat Sanitarny poinformował 18 listopada o wycofywaniu trzech partii mielonej kawy, w których stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego poziomu ochratoksyny A (OTA). GIS zaleca, by ich nie spożywać. Urząd zaznacza, że jednorazowe spożycie nie stanowi bezpośredniego zagrożenia, ale regularne przyjmowanie zanieczyszczonej żywności przez dłuższy czas może wiązać się z ryzykiem zdrowotnym. Komunikat GIS wymienia kawy Perfetto Moka Caffé Macinato Nocciola 250 g (partie LC5 BD160B i LC5 BD161B) oraz Caramello 250 g (partia LC5 BD149T).
- Ochratoksyna A to mykotoksyna wytwarzana przez niektóre pleśnie, m.in. z rodzajów Aspergillus i Penicillium.
- W UE limit dla palonej kawy ziarnistej i mielonej wynosi 3 µg/kg; dla kawy rozpuszczalnej 5 µg/kg.
- Ocena EFSA wskazuje na obawy dotyczące długotrwałej ekspozycji, w tym możliwe działanie genotoksyczne i rakotwórcze wobec nerek.
- Ryzyko dotyczy konkretnych partii z ostrzeżenia. Samo wykrycie OTA w żywności nie oznacza, że każda kawa jest niebezpieczna.
Czym jest ochratoksyna A w kawie?
OTA należy do mykotoksyn, czyli toksycznych związków wytwarzanych przez niektóre gatunki grzybów. Może zanieczyścić surowce rolne, a następnie produkty spożywcze. GIS podaje, że powstaje głównie po zbiorach, podczas przechowywania płodów rolnych i żywności. Jej obecność jest zagrożeniem chemicznym, a nie oznaką, którą konsument może wiarygodnie rozpoznać po zapachu, smaku czy wyglądzie naparu.
Kawa nie jest jedynym możliwym źródłem narażenia. Ochratoksyna A może występować również w innych produktach, między innymi w zbożach i suszonych owocach. Dlatego ocenę ryzyka dla zdrowia publicznego prowadzi się w odniesieniu do całej diety i poziomu zanieczyszczenia, a nie wyłącznie do pojedynczej filiżanki.
Dlaczego GIS wydał ostrzeżenie dotyczące kawy?
Według komunikatu GIS informacja o przekroczeniu najwyższego dopuszczalnego poziomu dotarła do Inspektoratu przez unijny system wczesnego ostrzegania RASFF. Producent, Bialetti Industrie Spa, rozpoczął wycofywanie wskazanych partii z obrotu, a Państwowa Inspekcja Sanitarna monitoruje działania. Szczegóły partii i dat minimalnej trwałości należy sprawdzić bezpośrednio w ostrzeżeniu GIS.
Unijne przepisy ustanawiają maksymalne poziomy dla różnych produktów. Zgodnie z rozporządzeniem 2023/915 limit wynosi 3 mikrogramy na kilogram dla palonych ziaren i kawy mielonej oraz 5 mikrogramów na kilogram dla kawy rozpuszczalnej. Są to limity dotyczące żywności wprowadzanej do obrotu, a nie dawki, które konsument może traktować jako bezpieczną porcję. Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915 opisuje te maksymalne poziomy.
Jaki wpływ na zdrowie może mieć ochratoksyna A?
Najważniejszym narządem wskazywanym w ocenie toksykologicznej są nerki. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) w ocenie z 2020 r. uznał, że nowe dane sugerują możliwość bezpośredniego uszkadzania DNA przez OTA oraz potwierdzają jej rakotwórcze działanie wobec nerek w badaniach. Na tej podstawie EFSA zastosowała podejście marginesu narażenia i wskazała obawy zdrowotne dla większości grup konsumentów. To ocena zagrożenia przy ekspozycji z żywności, nie prognoza, że konkretny konsument zachoruje po wypiciu kawy. EFSA wyjaśnia wnioski z oceny ryzyka.
Znaczenie ma ilość toksyny, częstość i długość narażenia oraz łączna ekspozycja z różnych produktów. Z tego powodu komunikat GIS rozróżnia incydentalne spożycie od regularnego spożywania produktu z przekroczeniem. Nie należy samodzielnie wyliczać ryzyka na podstawie samego limitu w mikrogramach na kilogram: wynik badania dotyczy produktu, a rzeczywista ekspozycja zależy też od ilości i częstotliwości konsumpcji.
Czy zwykła kawa jest niebezpieczna?
Ostrzeżenie odnosi się do wskazanych partii, a nie do wszystkich kaw dostępnych w sklepach. Limity prawne mają ograniczać poziom zanieczyszczeń w żywności. Nie ma podstaw, by na podstawie jednego wycofania wnioskować, że należy zrezygnować z każdej kawy. Warto natomiast sprawdzać aktualne komunikaty organów nadzoru, ponieważ ostrzeżenia obejmują konkretną nazwę produktu, numer partii i datę minimalnej trwałości.
Jak zmniejszyć narażenie na mykotoksyny?
W przypadku produktu wymienionego przez GIS nie należy go spożywać, nawet jeśli opakowanie wygląda normalnie. Pleśni i mykotoksyn nie da się wiarygodnie ocenić zmysłami, a domowe metody, takie jak dalsze prażenie czy zaparzanie, nie zastępują wycofania wskazanej partii. Przy innych produktach rozsądne jest przestrzeganie warunków przechowywania podanych na opakowaniu i unikanie żywności z widocznym zepsuciem. Nie gwarantuje to wyeliminowania wszystkich mykotoksyn, ale ogranicza ryzyko wynikające z nieprawidłowego przechowywania.
Na 20 listopada 2026 r. nie znaleziono w sprawdzonych źródłach GIS informacji o rozszerzeniu ostrzeżenia poza wymienione partie. Najbardziej praktycznym działaniem pozostaje sprawdzenie aktualnego komunikatu urzędu oraz numeru partii posiadanego produktu.
FAQ: najczęstsze pytania
Czy ochratoksyna A znika podczas parzenia kawy?
Nie należy zakładać, że parzenie usuwa zanieczyszczenie. Produkt z partii wskazanej przez GIS należy wycofać z użycia zgodnie z zaleceniem urzędu.
Czy jednorazowe wypicie kawy z podejrzanej partii oznacza zatrucie?
GIS informuje, że spożycie zanieczyszczonego produktu nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia. Zaleca jednak nie spożywać wskazanych partii; w razie objawów lub indywidualnych obaw skontaktuj się z lekarzem.
Gdzie sprawdzić numery partii objęte ostrzeżeniem?
Na stronie GIS, w komunikacie z 18 listopada 2026 r. dotyczącym ochratoksyny A w mielonej kawie. Podano tam nazwy, numery partii i daty minimalnej trwałości.